Gekweekte stamcellen

Prof.dr. Christine Mummery, Dr. Harald Mikkers, Dr. Christian Freund & Prof.dr. Rob Hoeben
Hoogleraar Ontwikkelingsbiologie, Senior Onderzoeker Moleculaire Celbiologie, Postdoctoraal onderzoeker Pluripotente Stamcellen en Vroege Ontwikkeling & Hoogleraar Genoverdracht
Leids Universitair Medisch Centrum

Hart en hersencellen van je eigen huid gemaakt via humane geïnduceerd pluripotente stamcellen

Stamcellen bieden hoop bij de behandeling van ziekten waarvoor nu nog geen adequate therapie is. De beste stamcellen hiervoor zijn menselijke embryonale stamcellen. Vanuit deze cellen kunnen alle menselijke celtypen worden gevormd. Het gebruik van deze cellen is echter controversieel en omgeven met ethische dilemma’s. Recent is een techniek beschreven om in het laboratorium stemcellen te maken uit normale cellen afkomstig van een donor. Zulke stamcellen worden geïnduceerde humane pluripotente stamcellen (iPS) genoemd. Deze cellen hebben eigenschappen die goed vergelijkbaar zijn met die van embryonale stamcellen. De ontdekking van de methode om ze in het laboratorium te maken wordt gezien als de grootste doorbraak in het stamcelonderzoek sinds het klonen van het schaap Dolly in 1996 en de isolatie van menselijke embryonale stamcellen in 1998.

Waarom? Door 3-4 genen (erfelijk materiaal) in volwassen huid- of bijvoorbeeld bloedcellen te brengen is het mogelijk om volwassen cellen zodanig te verjongen dat ze de eigenschappen aannemen van cellen die alleen aanwezig zijn in heel jonge embryo’s. Maar voor de iPS-cellen zijn geen embryo’s nodig. Het wonderbaarlijke van iPS-cellen is dat ze nog alle 220 verschillende celtypen in het lichaam kunnen vormen. Met een minuscuul stukje huid (huidbiopt) of een beetje bloed kunnen nu dus bijvoorbeeld alvleesklier-, bloed-, hart-, hersen-, en levercellen gemaakt worden. Dit betekent dat men bijvoorbeeld zieke cellen van een patiënt met een hersenaandoening of hartziekte kan bestuderen zonder dat een stukje hersenweefsel of hartweefsel operatief uit de patiënt genomen wordt. Daarnaast bieden deze iPS-cellen het voordeel dat ze onbeperkt gekweekt kunnen worden, waardoor maar éénmalig patiëntspecifieke iPS-cellen gemaakt hoeven te worden. Dit alles biedt een scala van nieuwe mogelijkheden om aandoeningen te onderzoeken en beter nog om nieuwe medicijnen te ontwikkelen en de afwijking van de cellen te genezen.

Potentiële doorbraken. Deze fantastische mogelijkheden hebben wereldwijd geleid tot een explosie van onderzoek naar de processen die verantwoordelijk zijn voor bepaalde ziekten, en de ontwikkeling van nieuwe behandelmethodes. Misschien is het uiteindelijk zelfs mogelijk om iPS-cellen te gebruiken voor transplantatiedoeleinden. Dan zouden nieuwe bloedcellen voor beenmergtransplantaties, alvleeskliercellen voor patiënten met suikerziekte, of levercellen voor mensen met ernstig lever falen, onbeperkt gemaakt kunnen worden. Hiermee zou er dan een oplossing komen aan het schrijnende tekort aan donoren voor orgaan en celtransplantaties.

Waarde voor de samenleving. Iedereen wil oud worden maar niemand wil oud zijn. Het aantal ouderen groeit gestaag. Dus ook het aantal mensen dat te maken krijgt met een chronische ziekte. Als we nieuwe medicijnen of behandelingen op basis van het transplanteren van nieuwe cellen kunnen ontwikkelen kan misschien het leed van chronisch aandoening worden verminderd. Bovendien kunnen deze humane cellen in samenwerking met de farmaceutische industrie gebruikt worden voor onderzoek naar de veiligheid van allerlei stoffen waardoor uiteindelijk het gebruik van proefdieren verminderd wordt . Twee grote voordelen voor de samenleving.

Nederlands onderzoek: De iPS-cel technologie beidt vele nieuwe onderzoeksvragen en -mogelijkheden. Ook in Nederland zijn onderzoekers volop bezig met basaal en toepassingsgericht onderzoek met iPS-cellen. De grootste iPS-celonderzoekscentra bevinden zich in de universitaire medisch centra van Leiden (LUMC), Rotterdam (Erasmus MC), Utrecht (UMCU) en Groningen (UGMC). Iedereen heeft zo zijn eigen onderzoeksvraagstelling. Toch werken ze nauw samen om de iPS-celtechnologie verder te ontwikkelen en toepasbaar te maken.


Andere bijdragen in Biologie, Cellen