Netwerken in de bodem

Prof.dr.ir. Wim van der Putten
Afdelingshoofd Terrestrische Ecologie
Nederlands Instituut voor Ecologie

1. Wat is de belangrijkste wetenschappelijke ontwikkeling in uw vakgebied?

De ecologie is nog een relatief jong een vakgebied waarin geprobeerd wordt om inzicht te krijgen in hoe de enorme variatie aan soorten tot stand komt en wat de gevolgen daarvan zijn het functioneren van natuurlijke selectie, de organisatie van gemeenschappen en het functioneren van ecosystemen. Anders dan in bijvoorbeeld onderzoek naar leven op Mars, of het jagen op nieuwe planeten of onbekende genen, is de ecologie zo breed, dat er geen sprake is van één Heilige Graal. Er zijn meerdere van die Gralen. Voor mij is een van de belangrijkste ontwikkelingen dat we bezig zijn om de zwarte doos van de bodem “uit te lezen”. Een handje grond bevat meer dan vijfduizend soorten (!) bacteriën, schimmels, nematoden en andere minuscuul kleine beestjes. Al dit leven is samen voortdurend bezig om organische stof om te zetten in mineralen, waar planten weer van kunnen leven. Ook zijn bodemorganismen bezig om planten en elkaar op te eten. Dit levert een netto effect op dat maakt dat de wereld er uit zie zoals wij die kennen: kleine planten, bomen, insectenleven, biodiversiteit. In het (recente) verleden werd nooit veel aandacht besteed aan de rol van het bodemleven voor alles wat we bovengronds zien. Evenmin werd aandacht besteed aan de mate van specificiteit van de werking van het bodemleven, omdat gedacht werd dat het allemaal een weinig specifieke bak modder is daar in de bodem. Een enorm belangrijke ontwikkeling is dat recent is aangetoond dat het bodemleven veel specifieker is dan dat werd aangenomen en dat deze specificiteit enorm belangrijk is voor de variatie die wij dagelijks om ons heen zien.

2. Op welke wetenschappelijke doorbraak hoopt u?

Het zou een doorbraak betekenen als we te weten komen wat het bodemleven zo specifiek maakt. Al die beestjes zitten in netwerken waarin duizenden soorten met elkaar kunnen interacteren. Hoe kan het zijn dat sommige soorten opeens aan de controle kunnen ontsnappen en daardoor invasief worden? Waarom zijn sommige plantensoorten zo gevoelig voor bodemziekten en anderen voor samenwerking? Hoe snel kan het bodemleven zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden, bijvoorbeeld doordat er opeens exotische planten worden geïntroduceerd, of doordat klimaatverandering het mogelijk maakt dat zuidelijke plantensoorten zich in Nederland vestigen? Hoe kun je een bodem omvormen van de ene naar de andere functie? Kortom: de wetenschappelijke doorbraak waar ik op hoop is dat we de zwarte doos van de bodem kunnen gaan uitlezen en dat we leren begrijpen waardoor de netwerken tussen al die grote aantallen verschillende organismen zulke specifieke functies kunnen opleveren.

3. Wat is de waarde van uw vakgebied voor de samenleving?

Alles wat wij eten, drinken, ademen en aan kleren dragen wordt voortdurend door het bodemleven omgezet. Een goede kwaliteit van het bodemleven is dus cruciaal voor de kwaliteit van het leven van mensen en van hun samenleving. De uitdagingen zijn enorm: Meer dan de helft van de mensen leeft momenteel in de stad. De bodem wordt in toenemende mate afgegraven, geplaveid, verontreinigd, overbemest en overbewerkt. De vraag is hoe we zoveel mogelijk functies aan de bodem kunnen ontlenen, zonder dat we de toekomstige generaties belasten met verarmde en vervuilde bodems. Hiervoor is het uitermate belangrijk dat we te weten komen hoe het bodemleven specifieke functies levert en hoe we deze functies op een duurzame wijze kunnen optimaliseren.


Andere bijdragen in Biologie, De aarde