Therapie op maat

Prof.dr. Liesbeth de Vries
Hoogleraar Medische Oncologie
Rijksuniversiteit Groningen

Kankercel in de dikke darm. Beeld: Micro Discovery / Corbis

Kankercel in de dikke darm. Beeld: Micro Discovery / Corbis


De belangrijkste ontwikkelingen in de Medische Oncologie

De medische oncologie is het onderdeel binnen de interne geneeskunde dat zich bezighoudt met de diagnostiek en medicamenteuze behandeling van kankerpatiënten. Daarnaast richt dit vakgebied zich op ondersteunende en palliatieve zorg van kankerpatiënten en is het betrokken bij de zorg voor de groeiende aantallen kankeroverlevers.

De belangrijkste ontwikkeling in het vakgebied komt voort uit de waanzinnige kennisvermeerdering in de celbiologie. Hierdoor kunnen nu medicijnen ontwikkeld worden die specifiek gericht zijn op afwijkende processen in tumorcellen. Deze processen vormen de achilleshiel van de kankercellen. Een toenemend aantal medicijnen die op deze manier zijn ontwikkeld, worden inmiddels in de praktijk gebruikt.

We staan daarmee aan het begin van een periode die gericht is op personalized medicine. Daarmee bedoelen we dat we de behandeling willen toespitsen op wat het beste is voor het individu. Hierbij worden de eigenschappen van de individuele tumor zo goed mogelijk meegenomen. Het doel is zo een effectievere behandeling en minder onnodige schadelijke bijeffecten voor elke patiënt. We hebben steeds meer aanwijzingen dat dit werkt. Voorbeelden zijn het immunohistochemisch bepalen van de oestrogeenreceptor in borstkankers en het bepalen van specifieke mutaties in dikkedarm- en longkanker.

Er zijn twee strategieën om nog beter inzicht te krijgen in tumoreigenschappen. Enerzijds de omics strategie, waarbij naar DNA, RNA, eiwitten en metabolisme gekeken wordt. Het is mogelijk het hele genoom van een tumor, de DNA-code, in kaart te brengen. Dit wordt nu nog verricht tegen zeer hoge kosten. Maar de verwachting is dat dit straks veel goedkoper kan. Deze strategie zal een duizelingwekkende hoeveelheid data opleveren per patiënt. Slimme bioinformaticamethoden moeten deze kennis straks makkelijk implementeerbaar maken voor de individuele patiënt. Een tweede interessante strategie is het afbeelden in de tumor van doelen voor medicijnen zoals bijvoorbeeld de oestrogeenreceptor met een PET scan. Na het inspuiten van een radioactieve speurdosis voor bijvoorbeeld de oestrogeenreceptor kun je alle tumorlaesies opsporen die deze receptor bevatten. Zo kun je zien of de mate van expressie van de receptor verschilt tussen de laesies in de patiënt en of de expressie verandert in de tijd. Dit geeft dus in tegenstelling tot een biopt bekijken onder de microscoop of sequencen van het DNA in zo’n biopt meer een totaalbeeld. Aanwezigheid van de oestrogeenreceptor in de tumor maakt de kans groter dat antihormonale therapie zinvol is voor een borstkankerpatiënt. Bovendien kan inzicht in de tumoreigenschappen ook tijdens de behandeling helpen omdat tumoren vaak erg vernuftig zijn in het verwerven van nieuwe eigenschappen als ze behandeld worden met een medicijn, waardoor ze minder gevoelig worden voor dat medicijn.

Uiteindelijk hopen we dat mensen lang goed met kanker kunnen leven en er steeds meer mensen zullen genezen van kanker. In 2020 zal 4,2% van de bevolking kankeroverlever zijn. Deze groep verdient extra aandacht  om te zorgen dat zij maximale kansen krijgen om gezond te overleven. Hiervoor zijn zorgvuldig uitgevoerde studies nodig.

Al met al zie ik steeds duidelijke stapjes vooruit. Gezien de enorme verschillen tussen tumortypen en zelfs binnen een tumortype, verwacht ik niet dat één doorbraak het kankerprobleem op kan lossen.

De waarde van mijn vakgebied voor de samenleving komt voort uit het feit dat er helaas in 2010 bij 95.500 mensen kanker werd ontdekt. De komende jaren zal dit door de dubbele vergrijzing groeien naar 123.000 mensen in 2020. Een toenemend aantal patiënten heeft baat bij medicamenteuze behandeling, wat betekent dat ze langer leven of een grotere kans hebben op genezen. Meer mensen zullen beter hun rol in de maatschappij kunnen blijven vervullen, maar bovenal zullen ze meer kans hebben op een langer, prettiger leven, iets waar mijn patiënten net als elk mens meestal zeer aan hechten. Hartverwarmend is het hoe patiënten en naaste omgeving hechten aan het leven. Zij zijn voor ons een enorme drijfveer om onderzoek te doen om de behandelingsresultaten te verbeteren.


Andere bijdragen in Cellen, DNA, Geneeskunde, Medicatie