gawie-weet-raad

In samenwerking met HUMAN

Schurken en helden – in hoeverre zijn ze inwisselbaar? Aldus Ischke de Haan in een vraag aan Gawie Weet Raad.

Historicus Eric Hobsbawm noemt ze ‘social bandits’. Volksboeven. Hoewel de staat ze als criminelen beschouwt, blijft het volk hen zien als strijders voor gerechtigheid, zelfs als leiders in de bevrijdingsstrijd. In veel gevallen zijn ze ook verantwoordelijk voor het herverdelen van de welvaart.

Romantische raddraaiers
Hobsbawm was een marxist die onder anderen Robin Hood, Pancho Villa, Billy the Kid en Jesse James als voorbeelden van zijn paradigma gebruikte, stuk voor stuk romantische raddraaiers die evenwel vanuit een ander perspectief aanzienlijk minder heroïsch zijn.

Zo was Jesse James, eindeloos gemythologiseerd in Amerikaanse westerns, in het echt een lid van de beruchte bende van Quantrill die honderden moorden pleegde tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog.

Maar dat is de harde werkelijkheid. En fictie werkt anders, zoals blijk uit deze scène (de clip start na dertig seconden).

1005886_10201592647804336_1693622185_n

We zijn in Lincoln, Wyoming, waar Billy the Kid (Kris Kristofferson) zojuist zijn cipiers heeft doodgeschoten. Nu maakt hij zich op te vertrekken, nog altijd op de vlucht voor gerechtsdienaar Pat Garrett (James Coburn).

Terwijl hij zijn spullen pakt neuriet Billy een lied waarin hij de dorpelingen, die aan de andere kant van de tralies schijnbaar uitdrukkingloos luisteren en kijken, vertelt in wat voor aftands stadje ze wel niet wonen.

Onder de bewoners is een jonge man die het tafereel aandachtig waarneemt met een halve glimlach om zijn mondhoeken. Hij heeft een schort aan om zijn kleren te beschermen tegen de inkt van de drukkerij waar hij werkt.

Alias
Het is Bob Dylan. Zijn personage, slechts bekend als ‘Alias’, is cruciaal in ‘Pat Garrett & Billy the Kid’ (1973) van Sam Peckinpah. Als radertje in de machine van de massamedia, gesymboliseerd door zijn baantje bij de drukkerij, is Alias degene die de mythe van Billy zal creëren.

Dankzij verhalen, gedichten en liedjes over Billy vereren we hem als romantische held, als ‘social bandit’ om met Hobsbawm te spreken, ook al was hij in werkelijkheid een moordenaar die nauwelijks kon schieten en evenmin kon paardrijden, zoals te zien is in het fragment.

Tegenover onze Billy staat de vijand: politieagent Garrett, personificatie van macht, geld en het establishment dat alle welvaart in handen houdt.

‘Social bandit’
Het beeld van de ‘social bandit’ – held en schurk in één – bestaat bij de gratie van de leugen. Maar het is een leugen die we nodig hebben om het droombeeld van sociale gelijkheid, gerechtigheid en eerlijke machtsverdeling in stand te houden.

Zo wijzen de ‘schurken’ ons de weg naar een samenleving die we willen. Maar die nooit echt zal bestaan.

Tot zover de eerste aflevering van een nieuwe zomerserie van ‘Gawie Weet Raad’ rond het thema ‘Levenslessen van de raddraaier’. Volgende week deel twee. Hiertoe ontvang ik graag al uw vragen en opmerkingen via gawie.keyser@human.nl en Twitter en Facebook.

header-logo

Gawie Weet Raad verschijnt ook op human.nl