Iedereen heeft een verhaal

Professor dr. Selma Leydesdorff
Hoogleraar Orale geschiedenis en cultuur
Religiestudies, Universiteit van Amsterdam

Hoe het gaat met de geesteswetenschappen leidt mijns inziens tot een te algemeen antwoord en dus zal mijn focus zijn op de manier waarop onze omgang met het verleden verandert. Fascinerend is hoe dat verleden steeds meer bewaard wordt op andere manieren dan door geschreven verhalen, en dat in die zin de bestudering van het verleden en daarmee ons historisch bewustzijn snel veranderen. Het verleden is tot nu toe systematisch bewaard in archieven, en door wat daar bewaard werd ontwikkelde zich de zogenaamde historische kritiek. De essentie van de geschiedschrijving werd het onderzoeken van het waarheidsgehalte van een bron en het onderzoek naar wie deze bron waarom zo geschreven had. Immers ieder verhaal behoeft een kritiek.

Verhalen over het verleden komen evenwel niet alleen meer in geschriften op ons af, maar als gevolg van de technologische ontwikkeling op allerlei manieren. Maar de methoden die er zijn ontwikkeld, de ‘good practices’ die uitkomst zijn van een theoretisch debat bestaan nog niet als het gaat om die andere/nieuwe gegevens. Laat ik het toespitsen op de grote digitale collecties met verhalen over vroeger. Deze variëren enorm in kwaliteit, het ene verhaal valt niet zomaar naast het andere te plaatsen. Ze zijn immers verteld binnen een context en op een bepaald moment. Soms worden ze herhaald maar krijgt de ‘interpretative’ van de verteller een nieuwe betekenis. Er bestaat nog geen ‘best practice’ over hoe interpretaties dienen te gebeuren laat staan dat er meer is dan een begin van wat bij het geschreven woord ‘historische kritiek wordt genoemd’. We weten zelfs niet wat wel en wat niet bewaard moet worden. Geeft ieder geluid informatie en dient ieder geluid opgeslagen te worden? Nee dus. Er moet een selectie komen. Maar volgens welke criteria?

Nu wordt er ontsloten en bewaard voor het nageslacht, en vaak is dat willekeurig. Misschien is dat ook goed. Maar omdat ‘iedereen’ een verhaal heeft laat bijvoorbeeld de website ‘Story Corps’ ook zien dat als we de mensen zelf laten bepalen hoe zij het verleden willen bewaren dat vast leuk is voor henzelf en hun nageslacht, maar dat het niet leidt tot meer dan zelfpresentaties die bol staan van de ideologische bevangenheid. Kortom er dient ook voor het bewaren een criterium van kwaliteit te komen. Beoordeling daarvan dient niet gesloten te zijn maar rekening te houden met het ontstaan van nieuwe percepties over het verleden. Tegelijkertijd dient er een meer theoretisch debat te komen tussen historici, memory studies en de makers van modern archieven hoe we vorm kunnen geven aan onze zorg dat ieder historisch bewustzijn en dus alles wat wij over het verleden belangrijk vinden contextueel is en dus een product van onze tijd.


Andere bijdragen in Digital humanities, Religiewetenschappen, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen