Geesteswetenschap sensibiliseert en beweegt

Professor dr. Inger Leemans & Dr. Kristine Steenbergh
Hoogleraar Cultuurgeschiedenis & Universitair Docent Engelse taal en cultuur
Geschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam & Literatuur en Cultuur, Vrije Universiteit Amsterdam

Geesteswetenschap sensibiliseert en beweegt. Door de dynamiek tussen mens en maatschappij te bestuderen, worden geesteswetenschappers uitstekende ‘lezers’ van samenlevingen, zowel vroeger als nu, zowel lokaal als globaal. Van groot belang hierbij is het gebruik van bronnen: iedereen kan van alles beweren, maar een geesteswetenschapper kan snel zien of redeneringen gestoeld zijn op plausibele argumenten. Geesteswetenschappers zijn gevoelig voor de betekenissen die culturen rond zich heen bouwen: zij kunnen die betekeniswebben voor ons ontrafelen.

Een van de sterke punten van geesteswetenschappers is hun flexibiliteit. Steeds op zoek naar nieuwe manieren om onderzoek te doen, komen geesteswetenschappers snel in aanraking met andere disciplines. Geesteswetenschappers zijn koppelaars: zij brengen graag verschillende disciplines bijeen. Dat gebeurt onder andere bij relatief nieuwe onderzoeksgebieden zoals emotiestudies, cultural economics en e-humanities. Neurologen, psychologen, filosofen, antropologen, historici en cultuurwetenschappers vinden elkaar op dit moment rondom het vraagstuk van emoties en zintuigen. Wat is het belang van emoties in culturele, politieke of economische processen? Hoe worden emoties geproduceerd en overgedragen? Welke emoties (denk bijvoorbeeld aan ‘eer’ of ‘standvastigheid’) raken we kwijt en welke komen er op de voorgrond te staan? Hoe hangen culturele en economische processen samen? Waarom besteden economen zo weinig aandacht aan cultureel bepaalde, maar ook in de economie zo centrale concepten als ‘waarde’, ‘vertrouwen’, of ethiek? Hoe heeft het publiek in het verleden gereageerd op financiële crises?

Steeds meer geesteswetenschappers laten zich uitdagen om te experimenteren met digitale analysemethoden. Ook hier bewandelen we nieuwe paden door samen te werken met onderzoekers van computer science en computationele taalkunde. Computerwetenschappers zijn geïnteresseerd in onze ‘ruizige’ gegevens. Al eeuwenlang werken geesteswetenschappers immers met historisch gegroeide, onduidelijk geordende gegevensverzamelingen, die vaak grote hiaten vertonen. In samenwerking met computerwetenschappers kunnen we dat hybride materiaal nu proberen samen te voegen en te onderzoeken of we met nieuwe vormen van analyse meer inzicht kunnen krijgen in de historische dynamiek van culturen. Wat waren de strategieën die de Nederlandse creatieve industrieën in de Gouden Eeuw tot zo’n grote bloei hebben doen komen? Hoe kun je uit de vele gedigitaliseerde teksten die we ondertussen tot onze beschikking hebben de geboorte traceren van concepten als ‘moderniteit’, ‘genocide’, ‘generatie’, ‘schandaal’? Hoe raken dit soort concepten in de loop van de tijd ‘op drift’? Met onze kennis van ruizige data kunnen we computeronderzoekers helpen om de al even ‘fuzzy’ gegevens van het internet onder de knie te krijgen.

Dit soort onderzoek vergt een nieuwe vorm van samenwerking. Niet langer kunnen we elkaars talen leren en volledig incorporeren. Gepaste afstand is geboden. Vanuit de eigen expertise zoeken we naar de ruimte waarbinnen we elkaar kunnen versterken. Daarvoor moeten we vaak meer vragen dan beantwoorden, meer openstellen dan dichttimmeren.

Door hun beweeglijke karakter worden geesteswetenschappers ook bewogen om na te denken over de verschillen en overeenkomsten tussen disciplines. Zij bestuderen de geschiedenis van kennismaatschappijen. Waarom wordt een bepaalde vorm van kennis als ‘wetenschappelijk’ boven andere vormen van kennis verheven? Welke kennis wordt vergeten of weggedrukt? Wat is kennis waard? Geesteswetenschappers kunnen zo inzicht verschaffen in kennisstrategieën, van Middeleeuwse manuscriptmakers tot de hedendaagse ‘stapelaars’.

De grote uitdaging voor geesteswetenschappers is om de dynamische waarde van het onderzoek dat zij doen uit te dragen: geesteswetenschap beweegt.


Andere bijdragen in Alfa en bèta worden één, Cultuurwetenschappen, Digital humanities, Engelse taal en cultuur, Samen met de gamma’s, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen