Nieuwe tools om literatuur te lezen

Professor Dr. Karina van Dalen-Oskam
Professor Computationele Literatuurstudies (UvA) en onderzoeksleider Textual Scholarship and Literary Studies (Huygens Instituut)
Nederlandse Letterkunde, Universiteit van Amsterdam en Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis

Onderzoekers in de literatuurwetenschap hebben steeds meer materiaal in digitale vorm tot hun beschikking, waardoor zij de schaal van hun onderzoek aanzienlijk kunnen vergroten. In dezelfde tijd als in het verleden kunnen zij veel meer teksten systematisch doorzoeken, wat leidt tot steviger conclusies en concretere hypotheses voor vervolgonderzoek. Daarnaast wordt er steeds meer software ontwikkeld waarmee het digitale materiaal geanalyseerd kan worden op manieren die veel verder gaan dan zoeken-en-vinden. Die tools komen onder meer tot stand door nauwere samenwerking met disciplines waarmee in het verleden nog niet vaak werd samengewerkt.

Voor de literatuurwetenschap betekent deze ontwikkeling dat het aantal beschikbare methoden en technieken aanzienlijk wordt uitgebreid. De individuele onderzoeker moet zich dat bewust gaan worden. Soms is het logisch om geen gebruik te maken van zulke nieuwe mogelijkheden. Maar omdat ze wel voorhanden zijn, moet een onderzoeker dergelijke keuzes uitgebreider verantwoorden dan in het verleden. Daarvoor moet zij op zijn minst op de hoogte zijn van die nieuwe mogelijkheden. In andere gevallen is het toepassen van nieuwe mogelijkheden vanzelfsprekend, en leidt dit tot nieuwe ideeën en vervolgvragen. Ik verwacht dat het gebruik en de ontwikkeling van nieuwe methoden en technieken gestaag zal toenemen en over tien jaar een gewaardeerd en vertrouwd onderdeel van de literatuurwetenschap zal zijn.

Het belang van de geesteswetenschappen is niet moeilijk aan te wijzen. Zoals vrijwel elk mens regelmatig kritisch naar zichzelf kijkt om verstandig in het leven te blijven staan, doet ook de maatschappij (of de mensheid als geheel) dat. Mensen kijken terug op eerdere gebeurtenissen, zoeken naar oorzaken, naar betrouwbare informatie, vragen feedback van anderen, lezen of beluisteren verhalen, en proberen daarvan als persoon te leren en op basis daarvan verstandige keuzes te maken voor de toekomst. Ook de maatschappij heeft behoefte aan een dergelijke reflectie, gebaseerd op betrouwbare informatie en verstandige analyses. De geesteswetenschappen voorzien hierin.


Andere bijdragen in Digital humanities, Literatuurwetenschappen, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen