De mens als constante uitdaging

Professor Dr. Rosi Braidotti
Directeur Centre for the Humanities
Universiteit Utrecht

Wat is, volgens u, de meest veelbelovende ontwikkeling in uw vakgebied?

Binnen mijn onderzoeksgebied van continentale filosofie en kritische en feministische theorie neem ik drie belangrijke ontwikkelingen waar. Ten eerste vindt er een significante uitbreiding en ontwikkeling van interdisciplinaire methoden plaats. Er is steeds vaker sprake van gezamenlijk onderzoek en interactie tussen verschillende disciplines binnen de geesteswetenschappen (en daarnaast ook van transdisciplinaire methodiek en samenwerking tussen de verschillende wetenschappen). Dit leidt tot een bredere, meer diverse en ‘rijkere’ onderzoeksbenadering en -methoden en komt daarom de maatschappelijke relevantie van het onderzoek ten goede. Ten tweede is er een toenemende ‘mondiale’ focus zichtbaar, die contrasteert met het zogenoemde ‘methodologisch nationalisme’, dat in het verleden aan veel filosofisch onderzoek ten grondslag lag. Ten derde zie ik een post-humanistische ontwikkeling, die voor mijn eigen onderzoek het meest van belang is. Deze post-humanistische benadering stelt de Geesteswetenschappen open voor niet-antropocentrisch onderzoek, dat zich bijvoorbeeld richt op de aarde en het klimaat (denk aan: environmental Humanities,  eco-criticism, environmental history, media ecologies, ecological ethics, digital Humanities, Deleuze studies en trans-national feminism).

Hoe ziet u de toekomst van uw discipline?

In tegenstelling tot de negatieve tendens om te spreken van een ‘crisis’, en ondanks de systematische en ingrijpende bezuinigingen – die de institutionele ontwikkelingen binnen het veld geen goed doen – zou ik willen stellen dat de Geesteswetenschappen in perfecte staat verkeren. De Geesteswetenschappen hebben een prachtige toekomst in het vooruitzicht, mits zij de uitdagingen waar ze voor gesteld staan aangaan en niet blijven hangen in het verleden of melancholie. We moeten positief zijn en vertrouwen op onze kennis en deskundigheid. En vanzelfsprekend moeten we blijven ontwikkelen, maar dat is niets nieuws!

Wat is het belang van de geesteswetenschappen?

Mijns inziens is dit samen te vatten in de volgende 3 belangrijke punten:

1.     Een fantastisch archief van teksten, dat het werk van denkers en kunstenaars over een periode van eeuwen beslaat. Deze teksten hebben ons zelfbeeld als mensen en burgers gevormd, hebben ons culturele landschap en politieke kader bepaald en zijn leidend geweest voor het ethische bewustzijn van onze samenlevingen.

2.     Een traditie van kritische zelfreflectie en van culturele, politieke en maatschappelijke kritiek, die kan worden toegepast op zeer uiteenlopende gebieden. Er is vandaag de dag geen ‘grote uitdaging’ in de wereld die niet zou profiteren van een scherpe analyse van de culturele factoren die aan deze uitdaging ten grondslag liggen en die kan worden ingezet om publiek bewustzijn te creëren over de desbetreffende kwesties. Zo hebben klimaatverandering, de gedigitaliseerde wereld en mondiale hyperverbondenheid de Geesteswetenschappen nodig.

3.     De Geesteswetenschappen zijn bij uitstek geschikt om een van de meest urgente vragen te beantwoorden die ons vandaag de dag bezig houdt: hoe is ons idee en begrip van de mens aan het veranderen, en hoe kan academisch onderzoek daaraan bijdragen? ‘De mens’ in de Geesteswetenschappen is zowel een constante factor als een voortdurende uitdaging.


Andere bijdragen in De mens voorbij, Digital humanities, Mondiale blik, Nieuwe ethische vragen, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen, Wijsbegeerte