Bouwen op braakliggend terrein: zingeving in de geesteswetenschappen

Professor dr. Lex Bosman
Hoogleraar Architectuurgeschiedenis en voorzitter opleiding Kunstgeschiedenis
Capaciteitsgroep Kunstgeschiedenis, Universiteit van Amsterdam

Vanuit het perspectief van mijn terrein, de architectuurgeschiedenis, kan ik niet een spectaculaire doorbraak noemen in de kunst- en architectuurgeschiedenis, die het vak blijvend heeft veranderd. Het meest belangrijk lijkt mij wel de veeleer geleidelijke verschuiving van de louter objectgebonden benaderingen naar de contextualisering van objecten en gebouwen in het kunsthistorisch onderzoek. Dat heeft ook de deuren nog nadrukkelijker geopend naar naburige wetenschappelijke disciplines zoals de archeologie en de geschiedenis. Belangrijk lijken mij de geleidelijke ontwikkelingen op dit gebied ook in de toekomst, waarbij nadrukkelijker dan in de voorbije periode de verbanden tussen hedendaagse maatschappelijke en politieke vraagstukken in verband gebracht zullen worden met die uit het verleden.

Toekomstige ontwikkelingen zullen zich in die richting ook gaan voltrekken. Daarbij kan de kunstgeschiedenis een belangrijke rol spelen, omdat de objecten en gebouwen die ons werkmateriaal vormen, tastbare dingen zijn die bij een breder publiek in de belangstelling staan. Een merkwaardig fenomeen is wel, dat de handboeken (overzichten) die gebruikt worden in het onderwijs aan de universiteiten, nog altijd zijn ingedeeld op een manier die niet meer van deze tijd is. Het classificeren van materiaal is bij deze overzichten nog steeds het belangrijkste, terwijl het prikkelen van de geest door uit te dagen om vragen te stellen hierbij niet aan bod komt. Het zou wenselijk zijn als dit gaat veranderen: het hoogste goed is het immers helemaal niet om bijvoorbeeld een gebouw of beeld te kunnen plaatsen in een lange stilistische reeks. Daarmee werden antwoorden gegeven op vragen die nooit expliciet zijn gesteld. Daarin zou de kunstgeschiedenis zichzelf moeten vernieuwen.

De geesteswetenschappen vormen een erg heterogene groep van belangrijke wetenschappelijke disciplines, die over cruciale vraagstukken gaan. Want op verschillende manieren gaat het om de essentie van het bestaan, een groot en moeilijk terrein dat in wezen braak is komen te liggen sinds de godsdiensten hun vroegere natuurlijke positie op dat gebied hebben prijs gegeven. De hele grote vragen over de zin van het bestaan vormen een grote maar heel belangrijke uitdaging voor de geesteswetenschappen. Daarmee kunnen wij ons als wetenschappers ook een veel duidelijker positie veroveren dan doorgaans gebeurt. Aan de hand van die grote vragen naar de zin van het leven en over kwesties van zingeving kunnen in de geesteswetenschappen grotere samenwerkingsverbanden worden gemaakt tussen disciplines dan nu het geval is.


Andere bijdragen in Kunstgeschiedenis, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen, Vermaatschappelijking