Literatuur als reflectie en kritiek op de samenleving

Dr. Brigitte Adriaensen
UHD Spaanstalige Cultuurkunde
Historical, Literary and Cultural Studies, Radboud Universiteit Nijmegen

Wat is, volgens u, de meest veelbelovende ontwikkeling in uw vakgebied? 

De meest veelbelovende ontwikkeling in mijn vakgebied is dat er nog niet in termen van veelbelovende ontwikkelingen wordt gesproken. Het woord ‘ontwikkeling’ veronderstelt immers progressie, vooruitgang, en in de literatuurwetenschap wordt er nu precies stilgestaan, gereflecteerd. Reflectie en niet utilitaire gerichtheid (in de zin van toepasbaarheid, rechtstreekse kennisbenutting e.d.) zijn nu net de sterke punten van mijn vakgebied.

Hoe ziet u de toekomst van uw discipline? 

Ik denk dat de literatuurwetenschap er alle baat bij heeft om interdisciplinair te gaan werken. De relevantie van literatuurwetenschap an sich, zonder dialoog met andere disciplines zoals Cultural Studies, filosofie of taalkunde, om maar een paar mogelijkheden te noemen, zal moeilijker te verantwoorden zijn in een maatschappij waar het gedrukte boek aan belang zal moeten inleveren. Anderzijds zal de literatuurwetenschap het sowieso moeilijk hebben om te blijven concurreren op het vlak van onderzoeksgelden met andere takken van sport zoals taalkunde of historiografie, waar een meer empirische, en vaak ook meer rechtstreekse sociale relevantie kan worden aangetoond. In een maatschappij waar alles nuttig, meetbaar, kwantificeerbaar en relevant moet zijn, is de positie van literatuurwetenschap, net als die van andere meer reflecterende disciplines zoals filosofie, niet eenvoudig.

Wat is het belang van de geesteswetenschappen?

Literaire teksten, films, of andere culturele uitingen zijn een manier om de ontwikkelingen in de maatschappij in een breder kader te plaatsen, en bepaalde fenomenen zoals de technologisering van de maatschappij te koppelen aan een zelf-reflecterende dimensie. De geesteswetenschappen zijn belangrijk omdat ze ertoe bijdragen om deze culturele uitingen te analyseren vanuit literair, cultureel-analytisch, taalkundig, filosofisch of historisch perspectief.

In de tweede plaats zijn de geesteswetenschappen essentieel omdat ze niet alleen contextualiseren en reflecteren, maar ook ‘problematiseren’. Door stil te staan bij de meerduidigheid en complexiteit van teksten, zien we ook de complexiteit van de realiteit beter onder ogen. Tekst- en discoursanalyse, zowel in literatuur, taal als historiografie, is essentieel om te begrijpen hoe we de wereld vormgeven en percipiëren, of hoe dat voor ons gedaan wordt. Kritische reflectie op onder meer de manier waarop ontwikkelingen in onze maatschappij aan ons worden gepresenteerd is onontbeerlijk als we een zekere kritische ingesteldheid ten op zichte van de evolutie van de mensheid willen behouden.


Andere bijdragen in Samenwerken binnen de geesteswetenschappen