Donkere wolken

Professor dr. Mariken Teeuwen
Senior onderzoeker bij het Huygens ING en bijzonder hoogleraar Transmissie van Middeleeuwse Latijnse Teksten
Wetenschapsgeschiedenis (Huygens ING) en departement Geschiedenis en Kunstgeschiedenis (Universiteit Utrecht)

Wat is, volgens u, de meest veelbelovende ontwikkeling in uw vakgebied?

Ik houd me bezig met Latijnse teksten in middeleeuwse handschriften, en met hoe die handschriften rijke bronnen zijn voor intellectuele geschiedenis van de Middeleeuwen. De meest veelbelovende ontwikkeling voor mij is de toenemende mate waarin digitale facsimiles van middeleeuwse handschriften beschikbaar zijn op internet. Het is nu vele malen gemakkelijker geworden om de bronnen zelf te zien. En dan niet alleen de inhoud van de teksten, ook de vorm, die mijns inziens essentieel is om te kunnen begrijpen wat voor rol een tekst speelde in de middeleeuwse wereld. Dat heeft het vak echt radicaal veranderd.

Hoe ziet u de toekomst van uw discipline?

In het licht van het bovengezegde zie ik de toekomst van mijn discipline zonnig tegemoet. De aanwezigheid van die objecten zelf in een online, vrij toegankelijke wereld, houdt de interesse in de objecten levend. Het zijn ook voorwerpen die tot de verbeelding spreken, en gemakkelijk voor een breed publiek aan de man te brengen zijn.

Ik zie echter ook donkere wolken: filologie als wetenschappelijke discipline ligt al sinds decennia onder vuur. Het bestuderen van teksten op het niveau van taal en vocabulaire is een tak van wetenschap die nog maar heel moeilijk onderzoeksgeld kan genereren. Tekenend is dat alle leerstoelen op het gebied van Middeleeuws Latijn die Nederland telde (Nijmegen, Leiden, Amsterdam, Groningen, Utrecht) in de afgelopen jaren zijn verdwenen. Er is nog wel wat onderwijscapaciteit hier en daar, maar eigenlijk is het vak op sterven na dood. En wie de taal niet bestudeert, heeft uiteindelijk geen toegang meer tot ons eigen culturele verleden. Bovendien is mijn vak er een van verdieping, terwijl in het huidige academische bestel de nadruk ligt op verbreding. Er is, zodoende, bijna geen plek meer in het onderwijsprogramma om mijn vak “aan de man te brengen”, want studenten moeten in de breedte worden opgeleid met inleidingen in van alles en nog wat, en houden geen ruimte over om te kiezen voor een vak dat wat dieper ingaat op een niche in dat brede veld.

Wat is het belang van de geesteswetenschappen?

Een moeilijke vraag. Ik vind de geesteswetenschappen van belang voor een volwaardig begrip van onze eigen identiteit, van onze geschiedenis, onze taal en de cultuur die ons omringt (en die we zelf voortbrengen). Dat is redelijk vaag, maar ook essentieel: de taal die we spreken en de culturele bagage die we delen zijn allesbepalend voor hoe we mens zijn, hoe we onze maatschappij inrichten, hoe we onze kinderen opvoeden. Het is de studie van onze eigen cultuur (in de zin van: de menselijke cultuur), en hoe kan die nu niet van belang zijn?


Andere bijdragen in Digital humanities, Geschiedenis, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen