Globalisering en digitalisering

Professor Dr. Jos Swanenburg
Bijzonder hoogleraar Diversiteit in taal en cultuur in Brabant
Department of Culture Studies, Tilburg University

Wat is, volgens u, de meest veelbelovende ontwikkeling in uw vakgebied?

Op de eerste plaats gaan dialectologie en sociolinguïstiek steeds meer van elkaar profiteren. Waar dialectologie decennia lang de nadruk gelegd heeft op geografische taalvariatie en taalverandering, en sociolinguïstiek variatie en veranderingsprocessen tussen verschillende groepen taalgebruikers wilde onderzoeken, komen beide benaderingswijzen steeds meer samen (Frans Hinskens, Peter Auer, Paul Kerswill 2005). Om de verstrengeling van effecten van globalisering en hun lokale verankering te kunnen begrijpen, is onderzoek nodig naar taal in al haar verschijningsvormen, geplaatst in haar sociaal-culturele context. Dat betekent dat taal niet los gezien kan worden van individuele en collectieve identiteit noch van sociale netwerken en groepsvorming. Een en ander komt onder meer mooi tot uiting in onderzoek naar taal, cultuur en identiteit onder leerlingen van middelbare scholen, waarbij de relatie tussen (etnische of lokale) achtergrond en uitingen van taal of cultuur vaak niet vanzelfsprekend zijn (Paul Mutsaers & Jos Swanenberg 2012).

Op de tweede plaats worden grote dataverzamelingen steeds beter ontsloten door investeringen in digitalisering. Dit geeft niet alleen de academische gemeenschap, maar ook de liefhebbers met belangstelling voor het vakgebied, de toegang tot omvangrijk materiaal, dat voorheen enkel op papier in een archief of bibliotheek gevonden kon worden. Zo kon bijvoorbeeld een enorme verzameling aan Brabantse en Limburgse dialectwoorden samengebracht worden met diverse kindertaalcorpora. Op die manier kan nu de onderzoeksvraag gesteld worden of de mate aan verscheidenheid in lexicale variatie in dialecten (er zijn veel meer dialectwoorden voor ‘koolmees’ dan voor ‘vogel’) gerelateerd is aan de periode waarin een lexicaal concept wordt geleerd (‘vogel’ wordt eerder geleerd dan ‘koolmees’) (Leonie Cornips e.a. 2011)

Hoe ziet u de toekomst van uw discipline?

De traditionele dialectologie als zelfstandige discipline wilde vooral taalvariatie in het geografische vlak beschrijven en verklaren. Dergelijk onderzoek wordt aan universiteiten in Nederland nauwelijks nog bedreven.

Globalisering impliceert het verbinden van vele locaties, zodat cultuur in een globaliserende samenleving bestaat uit een vervlechting van vele verschillende lokale culturen en de bijbehorende taalvariëteiten. Daarom is dialectologische kennis in onderzoek naar meertaligheid of taalverandering onontbeerlijk. Ik zie de toekomst van de dialectologie niet langer als de toekomst van een autonoom vakgebied, maar als de toekomst van gedetailleerde kennisverwerving die noodzakelijk is binnen de geesteswetenschappen.

Wat is het belang van de geesteswetenschappen?

De geesteswetenschappen bestuderen de producten van de menselijke geest: taal, cultuur, filosofie, religie. Zij willen uitingen en processen van de menselijke geest in de hedendaagse samenleving en in de geschiedenis begrijpen. Globalisering en mobiliteit hebben geleid tot een enorme diversiteit en dynamiek in de hedendaagse samenleving. De geesteswetenschappen zullen dan ook nieuwe onderwerpen moeten kiezen en nieuwe methoden moeten ontwikkelen om met hun tijd mee te kunnen gaan (Jan Blommaert 2012). Er is dus onderzoek nodig naar veranderingsprocessen in een complexe samenleving. Op die wijze dienen de geesteswetenschappen zich te richten op de mens en de samenleving zodat ze kunnen bijdragen aan het zoeken naar oplossingen van maatschappelijke problemen, en dat is hun grootste belang.

Referenties:

Blommaert, Jan (2012) Over open gesloten geesten: pleidooi voor een geest-rijke wetenschap. Tilburg University.

Cornips, Leonie, Mark Kemps Snijders, Martin Snijders, Jos Swanenberg & Folkert De Vriend (2011) Bridging the gap between first language acquisition and historical dialectology with the help of digital humanities (conference paper Supporting Digital Humanities Copenhagen).

Hinskens, Frans, Peter Auer, Paul Kerswill (2005) The study of dialect convergence and divergence: conceptual and methodological considerations. Dialect change. Convergence and Divergence in European Languages. Cambridge University Press. P. 1-48.

Mutsaers, Paul & Jos Swanenberg (2012) Super-diversity at the margins? Youth language in North Brabant, The Netherlands. Sociolinguistic Studies, 6-1. P. 65-89.


Andere bijdragen in Digital humanities, Mondiale blik, Samenwerken binnen de geesteswetenschappen, Taalwetenschappen, Vermaatschappelijking